- Arco da Calheta
- Plaatsje Calheta
- Estreito da Calheta
- Prazeres
- Jardim do Mar
- Paul do Mar
- Fajã da Ovelha
- Ponta do Pargo
| Deelgemeente | Inwoners (2021) | Bekend om |
|---|---|---|
| Arco da Calheta | 2.999 | Loretokapel, oude suikerlandgoederen |
| Calheta | 3.188 | Strand, jachthaven, MUDAS, Engenho |
| Estreito da Calheta | 1.578 | Driekoningenkapel, zeezicht |
| Prazeres | 685 | Bergdorp, educatieve boerderij |
| Jardim do Mar | 215 | Surfen, steegjes op een fajã |
| Paul do Mar | 635 | Vissershaven, golven |
| Fajã da Ovelha | 812 | Uitkijkpunten, ruïne van de boterfabriek |
| Ponta do Pargo | 803 | Vuurtoren, zonsondergang, appelfeest |
Inwoners volgens de volkstelling van 2021 (INE). De hele gemeente telde 10.915 inwoners, tegen 11.521 in 2011.
Arco da Calheta
De deelgemeente met de meeste inwoners ligt ten oosten van het plaatsje, op hellingen met wijnranken en bananen richting Ponta do Sol. Haar trots is de kapel Nossa Senhora do Loreto, rond 1510 gebouwd door Joana d’Eça, de vrouw van Zarco’s kleinzoon Pedro Gonçalves da Câmara. Ze heeft haar manuelijnse schip behouden, een renaissance-wijwatervat van marmer en een blauw-wit beschilderd houten plafond. Het feest op 8 september is een van de bekendste van de gemeente (feestkalender).
De parochiekerk São Brás werd rond 1520 besteld door João Fernandes do Arco, herbouwd tussen 1744 en 1754 en op 1 januari 1755 ingezegend; ze bewaart zes 16e-eeuwse schilderijen van de heilige en de schenkers. Beneden aan zee kwamen vissers en zeelui bidden in de kleine kapel Nossa Senhora da Vida (1663).
Het suikerverleden van Arco leeft voort in zijn hotels: de Engenho Velho, een door ossen aangedreven molen uit 1883, en een stoommolen die de eerste graaf van Calçada in 1857 bouwde, zijn nu accommodaties. Meer in de geschiedenis van Calheta.
Plaatsje Calheta
Het plaatsje groeide rond een inham waar boten konden aanleggen, en die inham is nu het hart van het moderne Calheta: twee beschutte zandstranden, de jachthaven en een promenade met cafés. Hier vertrekken de walvis- en dolfijntochten (walvissen kijken), en het strand is het rustigste zwemwater van de kust (stranden).
Op de klif boven het strand staat MUDAS, het museum voor hedendaagse kunst van Madeira, ontworpen door architect Paulo David en geopend in oktober 2004. De donkere basalten volumes zijn in de helling gebouwd en de collectie telt zo’n 400 werken. Open van dinsdag tot zaterdag, 9.30–13.00 en 14.00–17.30 uur. Het oudere Casa das Mudas (1759), een herenhuis in het dal Vale dos Amores, is nu cultureel centrum en gemeentebibliotheek.
In het centrum maalt de Engenho da Calheta sinds 1894 suikerriet en maakt nog altijd rum en mel de cana (naar de Engenho). De moederkerk, de Igreja do Espírito Santo, werd in 1639 herbouwd op fundamenten van eind 15e eeuw; binnen zie je een mudéjar-houten plafond en een ebbenhouten tabernakel met zilverinleg dat koning Manuel I volgens de overlevering aan het plaatsje schonk. Het gemeentehuis zit in de oude Santa Casa da Misericórdia, gesticht op 7 oktober 1535 rond een hospitaal uit 1505.
Kleine dingen die een blik waard zijn: de 6,1 meter hoge fontein uit 1921 op de Praça da Ponte, de kalkoven uit 1911 (de enige van de gemeente) en de schoorsteen van een suikermolen uit 1908, die nu in het gemeentepark staat.
Estreito da Calheta
Estreito strekt zich uit over de helling achter het plaatsje, tussen wijngaarden en bananenterrassen, met wijds uitzicht over zee en zonsondergang. De parochiekerk Nossa Senhora da Graça begon als kapel, in 1503 gesticht door João de França; de huidige kerk draagt het jaartal 1791 op de gevel en werd in 1793 ingezegend. Het feest op 15 augustus trekt de hele westkust.
Mis de Driekoningenkapel (Capela dos Reis Magos) niet, in de jaren 1520 gesticht door Francisco Homem de Gouveia en zijn vrouw Isabel Afonso. Een eenvoudige manuelijnse kapel met een gesneden houten plafond en een Vlaams altaarstuk van beschilderd eiken met de Aanbidding der Wijzen, en op de achterkant de Annunciatie. Madeira’s erfgoeddienst noemt het uniek op het eiland en zeldzaam in Portugal; de kapel is beschermd als Monument van Openbaar Belang.
Estreito had ook een boterfabriek (1910–1969). In 2010 werd die verbouwd tot vakantieverblijf met bakkerij, met behoud van de oude buitenmuren.
Prazeres
Prazeres ligt op de hoogvlakte boven de kliffen, een rustig boerendorp aan de weg naar het westen. De kerk Nossa Senhora das Neves werd in 1745 besloten en in 1751 begonnen; pater Felix voegde in 1922 zijbeuken en toren toe, en in de jaren 1940 wisselde de parochie van patrones, van Onze-Lieve-Vrouw der Vreugden (Prazeres) naar Onze-Lieve-Vrouw ter Sneeuw, gevierd op 5 augustus.
De Quinta Pedagógica dos Prazeres, een educatieve boerderij die in oktober 2000 openging, is de plek voor kinderen: boerderijdieren, tuinen, een theehuis en twee kleine galerieën in gele gebouwen rond de oude pastorie. Op 18 januari viert Prazeres Santo Antão, met de zegening van de dieren.
Vanaf de rand van het dorp valt het land bijna loodrecht af naar Jardim do Mar en Paul do Mar. De uitkijkpunten hier horen bij de mooiste plekken van de kust voor het avondlicht (zonsondergang).
Jardim do Mar
Jardim do Mar („tuin van de zee”) is de kleinste deelgemeente, met zo’n 215 inwoners op een fajã, een vlakke richel aan de voet van de kliffen. Een dorp van smalle geplaveide steegjes, bloemen en lage huizen, bereikbaar via een weg vanuit Prazeres of door de tunnel vanaf Paul do Mar.
De kerk Nossa Senhora do Rosário werd vanaf 1906 herbouwd in een neogotische stijl naar het voorbeeld van de Notre-Dame in Parijs en op 19 september 1907 ingezegend; de parochie bestaat sinds 1734. Let op de felroze kapel Nossa Senhora da Piedade (1736, herbouwd in 1825) naast haar herenhuis, de schoorsteen van een suikermolen uit 1900 en de oude watermolen in Sítio das Roseiras.
In de winter breekt bij de punt onder het dorp een van de krachtigste rechtse golven van Europa. Kijk vanaf de promenade, of lees onze surfgids als je erin wilt.
Paul do Mar
Paul do Mar is een vissersdorp op een strook land tussen de kliffen en de zee, met bananen op de terrassen erachter. Vissen ging hier altijd voor: in 1913 opende een tonijnconservenfabriek die de vis in 12 ketels kookte en in olijfolie inmaakte; de schoorsteen staat nog tussen de huizen. In 1944 werd een vissersbuurt gebouwd.
Aan de haven eert het drie meter hoge beeld van de Homem do Mar (Man van de zee), onthuld in 2004, de vissers. De parochiekerk Santo Amaro werd in 1974 herbouwd; het feest van de heilige op 15 januari opent het feestjaar. De dichter Vasco da Gama Rodrigues (1909–1991) werd hier geboren.
De golven langs de havenmuren trekken ervaren surfers, en in 2001 was het dorp gastheer van een deel van het WK surfen (surfen). Voor de lunch serveren de visrestaurants aan de boulevard de vangst van de dag (uit eten).
Fajã da Ovelha
Fajã da Ovelha ligt op de hoogte tussen Paul do Mar en Ponta do Pargo. De parochie ontstond rond 1518–1520 en had haar eerste zetel in de kapel São Lourenço, met het jaartal 1648 op de gevel. De huidige kerk São João Baptista werd in de tweede helft van de 18e eeuw gebouwd; binnen hangen een rococo-altaarstuk en schilderijen uit het midden van de 20e eeuw van de Duitse kunstenaar Max Römer, met taferelen uit Galilea tussen Madeirese tropische vruchten.
Eind 19e eeuw maakte de parochie „Águia”-boter, die voor de Eerste Wereldoorlog werd geëxporteerd, in een fabriek die het eerste gebouw van de parochie met elektriciteit was. Een kabelbaan bracht de boter langs de klif naar Paul do Mar; de resten staan bij het uitkijkpunt Zimbreiros, met zicht op Ponta do Pargo, Fajã da Ovelha en Paul do Mar. De beschermde fabriek zelf werd bij de bosbrand van oktober 2023 verwoest.
Het uitkijkpunt Raposeira, op zo’n 600 meter, is nog een mooie plek voor het licht van de late middag. São João (24 juni) is het feest van de parochie.
Ponta do Pargo
Ponta do Pargo is het westelijkste punt van Madeira. De naam wordt meestal verklaard door een grote pargo, een zeebrasem, die de eerste zeevaarders hier gevangen zouden hebben. De vuurtoren staat zo’n 300 meter boven zee op de klif, een van de hoogste van Portugal; hij werd in 1911 ontworpen, van 1912 tot 1915 gebouwd, wachtte door de Eerste Wereldoorlog tot 1921 op zijn lantaarn en brandde voor het eerst in juni 1922. Ten westen ligt alleen open oceaan, wat hem de zonsondergangplek van het eiland maakt.
De kerk São Pedro groeide uit een kapel die vissers rond 1560 bouwden; ze werd in 1687 gerestaureerd en in 1851 deels herbouwd. De kapel Nossa Senhora do Amparo, op een eigen kaap, is nog een uitkijkpunt. De Pico das Favas (149 m) was jarenlang het seinstation van de parochie. Landinwaarts valt de waterval Garganta Funda, plaatselijk Auguage genoemd, zo’n 200 meter omlaag.
Ponta do Pargo is appelland. In september viert de Festa do Pêro de lokale appels, en half september draagt de Festa dos Tabuleiros dienbladen met giften in processie rond, die daarna voor de kerk worden geveild (feesten).